นพลักษณ์ คืออะไร

นพลักษณ์ หรือ Enneagram คือ ศาสตร์ที่ใช้ในการทำความเข้าใจผู้คนจากลักษณะบุคลิกภาพ ความต้องการ และกลไกทางจิตใจ โดยแบ่งลักษณะบุคลิกภาพของมนุษย์แบ่งออกเป็น 9 กลุ่มหรือเรียกว่า 9 ลักษณ์ ซึ่งจะช่วยทำให้เราเข้าใจตัวเองและคนอื่น เพื่อนำไปสู่การพัฒนาและมีชีวิตที่ดีขึ้น

แผนภาพที่แสดงถึงนพลักษณ์ (Enneagram) จะเป็นแผนภาพของวงกลมที่มีจุดอยู่ทั้งหมด 9 จุดและมีลูกศรหรือเส้นที่เชื่อมโยงกันระหว่างจุด ซึ่ง

• จุดที่อยู่บนวงกลมทั้ง 9 จุด แสดงถึง ลักษณ์ (Enneagram type) ทั้ง 9 ลักษณ์หรือบุคลิกภาพ 9 แบบ

• ลูกศรหรือเส้นที่เชื่อมโยงกันระหว่างจุด แสดงถึง ทิศทางของสภาวะลูกศร (arrow) ซึ่งเป็นพลวัต (type dynamic) ของคนแต่ละลักษณ์

 โดยระบบของนพลักษณ์จะสามารถแสดงความแตกต่างของผู้คนได้มากกว่า 27 รูปแบบ และมีการเปลี่ยนแปลงพลวัตของลักษณ์ที่แสดงออกในสถานการณ์ที่แตกต่างกันไป

รายละเอียดเบื้องต้นของลักษณ์ทั้ง 9 ลักษณ์

• ลักษณ์ 1 ผู้แสวงหาความสมบูรณ์แบบ เป็นลักษณ์ที่ต้องการความสมบูรณ์แบบ มักจะมีกฎระเบียบ มาตรฐาน ให้กับสิ่งต่างๆ อยู่เสมอ มักคิดว่าสิ่งใดควรทำสิ่งใดไม่ควรทำ ชอบวิจารณ์สิ่งต่างๆ อย่างตรงไปตรงมา

• ลักษณ์ 2 ผู้ให้ เป็นลักษณ์ที่ชอบช่วยเหลือคนอื่น ต้องการเป็นคนสำคัญของคนอื่น ให้ความสำคัญกับความสัมพันธ์ มักจะให้ความสำคัญกับความต้องการของคนพิเศษมากกว่าความต้องการของตัวเอง

• ลักษณ์ 3 นักแสดง เป็นลักษณ์ที่ต้องการประสบความสำเร็จ จริงจังกับการไปให้ถึงเป้าหมาย ชอบการแข่งขัน ให้ความสำคัญกับภาพลักษณ์ของตัวเอง สามารถปรับเปลี่ยนตัวเองเพื่อทำให้ตัวเองไปสู่เป้าหมายได้

• ลักษณ์ 4 ผู้โศกซึ้ง เป็นลักษณ์ที่มีอารมณ์ลุ่มลึกหลากหลายโดยเฉพาะอารมณ์เศร้า โหยหาสิ่งที่ตนเองไม่มี ไม่ค่อยพอใจในสิ่งที่มีแล้ว อารมณ์แปรปรวน เปลี่ยนแปลงง่าย

• ลักษณ์ 5 นักสังเกตการณ์ เป็นลักษณ์ที่ต้องการความเป็นส่วนตัวสูง ต้องการมีระยะห่างระหว่างตัวเองกับคนอื่น มักจะแยกตัวเองออกจากอารมณ์ รู้สึกหมดพลังได้ง่ายเมื่ออยู่กับคนอื่น ต้องการเวลาส่วนตัวสูง

• ลักษณ์ 6 นักปุจฉา เป็นลักษณ์ที่มีคำถามกับสิ่งรอบตัว คาดการณ์เหตุการณ์เลวร้ายที่อาจเกิดขึ้น มีความสงสัยตลอดเวลา หรืออาจเป็นคนกล้าได้กล้าเสีย เตรียมตัวเองให้พร้อมที่จะรับมือหรือปะทะกับสิ่งที่อาจมาคุกคามได้ตลอดเวลา

• ลักษณ์ 7 ผู้เสพสุข เป็นลักษณ์ที่มองโลกในแง่ดี ร่าเริง สนุกสนาน ชอบประสบการณ์ใหม่ๆ ไม่ชอบการผูกมัด มักมีวิธีที่จะทำให้ตัวเองมีความสุขอารมณ์ดีได้อยู่เสมอ ชอบทำสิ่งที่แปลกใหม่ไม่เหมือนใครตลอดเวลา

• ลักษณ์ 8 เจ้านาย เป็นลักษณ์ที่ให้ความสำคัญกับการควบคุมและอำนาจ ใช้ชีวิตเกินพอดี โกรธง่ายหายเร็ว แสดงออกความโกรธอย่างตรงไปตรงมา ต้องการปกป้องผู้อ่อนแอ ผู้ที่ถูกรังแก เพื่อปกป้องความยุติธรรม

• ลักษณ์ 9 ผู้ประสานไมตรี เป็นลักษณ์ที่ชอบความสงบ สามัคคี บรรยากาศที่เป็นมิตรสบายๆ ชอบช่วยเหลือคนอื่น รู้สึกลำบากใจมากเมื่อต้องเผชิญกับความขัดแย้ง มักมองเห็นและเข้าใจผู้คนในมุมมองต่างๆ ชอบทำตามคนอื่นและหลงลืมความต้องการของตัวเอง

โครงสร้างของนพลักษณ์ (Enneagram)

• ปัญญา 3 ฐาน (The 3 Centers)
  นพลักษณ์แบ่งคนในลักษณ์ต่างๆ ผ่านปัญญา 3 ฐาน ซึ่งจะบอกว่าคนแต่ละลักษณ์ให้ความสำคัญกับเรื่องอะไร แสดงออกยังไง โดย
  • ฐานกายหรือศูนย์กาย (body) คือ ลักษณ์ที่มีความถนัดในการแสดงออกผ่านสัญชาตญาณ การลงมือทำ ได้แก่ ลักษณ์ 1 ลักษณ์ 8 และ ลักษณ์ 9
  • ฐานใจหรือศูนย์ใจ (heart) คือ ลักษณ์ที่มีความถนัดในการใช้อารมณ์ความรู้สึกและเชื่อมโยงกับผู้คน ได้แก่ ลักษณ์ 2 ลักษณ์ 3 และลักษณ์ 4
  • ฐานหัวหรือศูนย์หัว (head) คือ ลักษณ์ที่มีความถนัดในการใช้ความคิด มักจะแสดงออกผ่านการวิเคราะห์ ใช้เหตุผล ได้แก่ ลักษณ์ 5 ลักษณ์ 6 และลักษณ์ 7
• สภาวะปีก (Wing)
  • สภาวะปีก (wing) คือ ลักษณ์ 2 ลักษณ์ ที่อยู่ข้างลักษณ์หลัก เช่น ลักษณ์ 3 จะปีกเป็นลักษณ์ 2 และลักษณ์ 4 เคียงข้าง ซึ่งจะทำให้แต่ละคนมีการแสดงออกที่แตกต่างกันตามอิทธิพลของลักษณ์ข้าง ๆ แต่บางคนก็จำเป็นที่จะต้องมีสภาวะปีกก็ได้ และสภาวะปีกก็สามารถเปลี่ยนไปตามสถานการณ์ต่าง ๆ ได้ด้วย
• สภาวะลูกศร (Arrow)
  • สภาวะลูกศร (arrow) คือ สภาวะที่แต่ละคนมีพฤติกรรมและการแสดงออกเปลี่ยนไปตามสภาวะต่าง ๆ ดังนี้
    • สภาวะปกติ คือ ตอนที่ไม่ไเครียด
    • สภาวะที่ไม่มั่นคง คือ สภาวะที่เรารู้สึกเครียด กดดัน
    • สภาวะที่มั่นคง คือ สภาวะที่เรารู้สึกว่าสามารถควบคุมสิ่งต่างๆ ได้ รู้สึกว่าสิ่งต่างๆ เป็นไปตามที่ต้องการ